Mevzuat

GENEL OLARAK TİCARİ TANIMLAMA UYGULAMALARI

Etiketleme

Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Denetim) Yasası

Kıbrıs Türk Federe Meclisi’nin 29.3.1977 tarihli bileşiminde kabul olunan “1977 Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Denetim) Yasası”, Anayasa’nın 74 üncü maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girmiştir.

Ambalajların etiketlenmesine ilişkin söz konusu Yasanın Değişik 10 uncu maddesi etiketlemeye ilişkin kuralları tanzim etmektedir.

“Ambalajların Etiketlenmesi”

10. (1) 34. maddenin (1). Fırkasının (i) bendi gereğince ambalajlanması zorunlu tutulan herhangi bir sanayi mamulü ve/veya ithal malı ve/veya denetime tabi mal, imal  edildiği müessesenin ismi, mamulün evsafı, hacim, ebat, ağırlık, sayı veya miktarı, imal tarihi, belli bir süre içinde eskiyebilenlerin son kullanılma tarihleri veya en iyi kullanma süresi ve zamanı ve hava koşullarından etiketlenebilenleri muhafaza edebileceği koşullar ve malın menşesi açıkça belirtilmeden satışa sunulmaz. Bir Emirname  ile ambalaj etiketi üzerine satış fiyatlarının konulması emredilen böyle bir sanayi mamulünün ve/veya ithal malının ve/veya denetime tabi malın, satışa sunulmasından önce, satış fiyatlarını gösteren bir etiketin, bu mamul ve/veya malların en küçük biriminin ambalaj üzerine konulması gerekir.

(2)  Herhangi bir sanayi mamulünün ve/veya ithal malının ve/veya  denetime tabi malın, imal tarihi, belli bir süre içinde eskiyebilenlerin  son kullanma süresi ve zamanı, ambalaj etiketi üzerine konulmadan satışa sunulduğu, Bakanın yetkili kılacağı kalite ve fiyat denetim memuru tarafından saptandığı takdirde, söz konusu mamul ve/veya mal derhal müsadere edilir ve Bakanın talimatına uygun olarak imha edilir ve/veya değerlendirilir.

(3) Bakanın yetkili kılacağı kalite ve fiyat denetim memuru tarafından ambalaj etiketi üzerinde bulunan son kullanılma tarihi veya en iyi kullanma süresi ve zamanın geçmiş herhangi bir sanayi mamulünün ve/veya ithal malın ve/veya ithal malının ve/veya denetime tabi malın, satışa sunulduğu saptanırsa, bu gibi mamul ve/veya mallar derhal müsadere edilir ve Bakanın talimatına uygun olarak imha edilir ve/veya değerlendirilir.

(4) Menşei açıkça belirtilmemiş veya menşei sahte mal bulundurulması ve/veya satışa sunulması halinde Bakanın yetkili kılacağı kalite ve fiyat denetim memuru tarafından söz konusu mal derhal müsadere edilir ve Bakanın talimatına uygun olarak imha edilir ve/veya değerlendirilir.

(5) Satışa sunulan veya bulundurulan herhangi bir sanayi mamulü ve/veya ithal malı ve/veya denetime tabi mal, etiketinde yazılanlara uygun olmadığı, bakanın yetkili kılacağı herhangi bir kalite ve fiyat denetim memuru tarafından saptandığı takdirde söz konusu mamul ve/veya mal derhal müsadere edilir ve Bakanın talimatına uygun olarak imha edilir ve/veya değerlendirilir.”

Etiket, Tarife ve Fiyat Listeleri Tüzüğü

Tüketicileri Koruma Yasası’nın 19 uncu maddesinin 3 üncü fıkrası tahtında Bakanlar Kurulunca 20.4.2005 tarihli ve 59 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girmiştir.

Söz konusu Tüzük aşağıdaki hükümleri içermektedir.

Etiket Bulundurma Zorunluluğuna İlişkin Hükümler

• Ticaret konusu olan ve perakende satışa arz edilen malların ambalajlarının ya da kaplarının üzerine kolaylıkla görülebilir ve okunabilir şekilde etiket konulması, etiket konulması mümkün olmayan hallerde ise, aynı bilgileri kapsayan listelerin görülebilecek ve kolaylıkla okunabilecek şekilde uygun yerlere asılması veya konulması zorunludur. Etiket ve listelerin bulunması zorunlu hususlar aşağıda gösterilmiştir.

1. Malın üretim yeri,
2. Malın ayırıcı özelliği,
3. Malın tüm vergiler dahil satış fiyatı

Ayrıca; Gıda Maddelerinin Etiketlenmesinde

• Gıda maddesinin etiket bilgileri tam ve doğru olarak ifade edilmelidir.

• Tüm yazılar, fonla kontrast teşkil edecek şekilde, silinmez karakterde, okunabilir renk ve boyutta olmalı, ambalaj sağlam bir şekilde basılmış, yaptırılmış veya tutturulmuş olmalı.

• Gıda maddesinin etiketi sahte, yanıltıcı veya gıdanın karakterine göre hatalı bir izlenim yaratacak, tüketiciyi yanıltacak resmi, şekil ve benzerlerini içermemelidir.

• Özel beslenme amaçlı gıdalar dahil herhangi bir gıda maddesinin etiketinde, o gıda maddesinin hastalıkları önleme, iyileştirme ve tedavi etme özelliği olduğunu bildiren veya ima eden ifadeler yer almaz.

• Beslenme yönünde etiketleme özel beslenme amaçlı gıdaların ve bileşiminde farklılık yapıldığı beyan edilen gıdaların etiketlenmesinde mecburi olup, diğer gıda maddelerinde ihtiyaridir.

• Enerji ve yağ değerlerinde sağlanan en az %25’lik azalmalar etiket üzerinde ‘azaltılmış veya eşdeğerli bir kelimeyle ifade edilir.

• Gıda maddesinin etiketinde, gıda maddesinin adı, içindekileri, net miktarı, firmanın adı adresi ve üretildiği yer ve üretim tarihi, son tüketim tarihi ile raf ömrü yazılır.

            Gıda maddesinin bileşiminde tatlandırıcı var ise “İçinde tatlandırıcı vardır” ifadesi, gıda maddesine %10 veya daha fazla poliol eklenmiş ise “Aşırı tüketimi laksatif etkiye neden olabilir” ifadesi, kullanılan tatlandırıcı içerisinde aspartam var ise “Fenil alanin içerir” ifadesi yer almalıdır. Hacim olarak %1.2’ den fazla alkol içeren içkilerde alkol derecesi ambalaj üzerinde tüketici tarafından kolaylıkla görülebilecek şekilde yer almalıdır.

• Parti numarası ve/veya seri numarası konulur.

• Besin öğelerinin miktarları ve üretim izin tarihi, sicil numarası veya ithalat kontrol belgesi tarihi ve sayısı konularında  Bakanlıkça çıkarılacak Gıda Yönetmeliğe uygun olarak belirtilir.

• Gerektiğinde kullanım bilgisi ve/veya muhafaza şartları bulunur.
• Orijin ülke yazılır.

• Dış ambalajların etiketlenmesinde;

1. Gıda maddesinin adı,
2. Gıda maddesinin son tüketim tarihi veya raf ömrü,
3. Firmanın adı,
4. Parti ve/veya seri numarası varsa kod numarası,
5. İçindeki iç ambalaj adedi yazılmalıdır.
6. İç ambalaj üzerindeki bilgiler dış ambalajdan görülebildiğinde dış ambalaj üzerine yazılmayabilir.

•  Dağıtım ambalajının etiketlenmesinde:

• Gıda maddesinin adı,
• Brüt ağırlığı,
• İçerdiği ambalaj adedi yer almalıdır.

• Dökme gıdalarda; Fıçı birası, alkolsüz aromalı içecekler, şekerlemeler, teneke hellim veya peynir, yaş meyve ve sebzeler gibi dökme olarak satışa sunulan gıda maddelerinin tüketim veya satış yerlerine sevk edilmesinde gıda maddelerinin adı, üretici firmanın adı, adresi, üretim yeri, parti ve/veya seri numarası ile ilgili bilgileri içeren etiketler tüketicinin göreceği yerde bulundurulmalı veya gıda maddesi ile birlikte tüketiciye sunulmalıdır.

• İthal edilmiş mallara ait etiketlerde; malın ülke isminin veya “ithal”, “ ithal mal”, “yabancı” gibi malın ithal edildiğini gösterir bir ibarenin kullanılması zorunludur. Etikette bu tür bir ibarenin yer almaması ya da “yerli”, “yerli malı” gibi ibarelerin kullanılması, o malın yurt içinde üretildiğini gösterir.

• Üreticiler veya satıcılar tarafından yapılarak; cam, naylon, karton, kağıt ve bunlara benzer maddelerden oluşan kutu, kova, şişe, kavanoz, poşet, torba ve benzeri ambalajlar içinde satılan her türlü gıda, yiyecek, içecek ve temizlik maddelerinin etiketlerinde; net ağırlıklarının veya hacimlerinin satış fiyatları ile birim fiyatlarının aynı boyut ve renkte görülebilir ve okunabilir şekilde yazılması zorunludur.

Etiket Zorunluluğu Olmayan Mallar

• Üzerinde veya ambalajında, etikette aranılan hususlar basılı olarak açıkça yazılı bulunan mallarla, kitap, dergi ve gazete gibi üzerinde fiyat belirtilmiş olan mallarda ve artırma suretiyle veya özel yasalarına göre satış yapılan mallarda etiket ve liste koyma zorunluluğu yoktur.

• Satış fiyatı ulusal veya uluslararası borsa veya benzeri kurum ya da kuruluşlarca ya da ticari örf ve adetlere göre belirlenen ve uygulanan kıymetli taş veya maddelerden yapılmış mallarda da etiket ve liste koyma zorunluluğu bulunmamakla birlikte  bu malların cinslerine göre birim satış fiyatları, bu Tüzüğün 9’uncu maddesindeki esaslara aykırı olmamak üzere, satışa arz edildikleri işyerinin uygun bir yerinde görülebilir ve okunabilir bir şekilde gösterilir. Bu satış fiyatlarına işçilik bedelinin dahil olup olmadığı ayrıca ve açıkça belirtilir.

 Etiketin konuluş Biçimi ve Yeri

Perakende  olarak satışa arz edilen mallara konulması zorunlu olan etiketler, malın niteliğine, malın  satışa sunulduğu yerin büyüklüğüne, ticari usul ve adetlere göre malın veya aynı nitelikteki mal guruplarının veya rafların üzerine konulmak, dikilmek, zımbalamak, yapıştırılmak bunlara  herhangi  bir bağ ile tutturulmak veya asılmak suretiyle kullanılır.

Ticarette Uygulanan Standartlar

KKTC’de henüz dış ticarette standardizasyon mevzuatı bulunmamaktadır. Dış ticareti serbest olan her türlü ürün belirli uluslararası belgeler çerçevesinde ithal edilebilmektedir. Son zamanlarda teknik mevzuat konuları gündeme gelmeye başlamıştır. İthalata bağımlı bir ekonomisi olduğundan daha ziyade uluslararası standartlar aranmaktadır. Tüketicide kalite ve standart bilinci daha ziyade menşe ülke ile özdeşleşmiştir.

Bununla beraber, KKTC’ye ithal edilecek tüm elektrik tesisatı malzemeleri ve elektrikli cihazlar için Kıbrıs Türk Mimarlar ve Mühendis Odaları Birliği (KTMMOB) Elektrik Mühendisleri Odası’ndan ithal ön izninin alınması gerekmektedir. Etiketinde 230 Volt geriliminden daha düşük gerilimlerde çalıştığı belirtilen elektrikli cihaz ve malzemelerin ithalatı 23.7.2005 tarihinden itibaren yasaklanmıştır.

KKTC’de elektrikle ilgili konularda BS standartları kullanılmaktadır. Dolayısıyla ithal edilecek tüm elektrik malzemelerinin BS standartlarına uygunluğu belgelerle kanıtlanmalıdır. Doğrudan BS standartlarını esas alarak üretim yapılmamışsa, ilgili BS standardının eşdeğeri olan IEC veya EN gibi uluslararası bir standarda uygunluk kanıtlanmalıdır. Bu çerçevede, TSE, VDE, ÖVE, CEI, UTE gibi herhangi bir ulusal standarda uygun olarak üretilen malzemelerin, ilgili olduğu BS standardına uygunlukları belgelenmelidir.

Yukarıda belirtilen bu hususun dışında test, sertifikasyon ve standart konularında ihracatçılarımızı engelleyici uygulamalar genelde mevcut bulunmamaktadır.

Diğer Hususlar

İthal edilecek malların kullanılmamış olması gerekmektedir. Kullanılmış olan herhangi bir malın ithali için Ekonomi ve Turizm Bakanlığınca (Bakanlık) proforma  fatura onaylanmaz ve/veya Bankaca işleme alınamaz ve döviz tahsisi yapılmaz. Böyle malların ithalatı Bakanlıkça uygun görülmesi halinde özel ithal izni ile yapılabilir.  Ancak ikinci el ve/veya kullanılmış fakat yenileştirilmiş tarım araçları, sanayi işleriyle ilgili Bakanlıktan yatırım izni alan kuruluşların ithal edecekleri yatırım malları, motorlu ve motorsuz kara, ulaşım araçları ile tarımsal araçlara ait proforma faturalar, ithalatçı tarafından talep edilmesi halinde Bakanlık tarafından Bankalar Kur Hesabından da onaylanabilir

İthal edilecek malların özürlü seconds olması halinde, proforma Bakanlık tarafından uygun görülmesi halinde Bankalar Kur hesabından onaylanabilir

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devletine ithal edilecek ve ticari nitelik arz etmeyen yeni veya yenileştirilmiş mallar, motorlu ve motorsuz hava, deniz ve kara taşıt vasıtaları ile yerleşmeye gelecek kişilerin nakdi sermayelerini ayni sermayeye dönüştürerek ve kullanılmamış olmak kaydıyla döviz transferi yapılmaksızın forma faturaya istinaden mal bedeli dövizi çıkartılan ancak ihracatçı firma tarafından mecburi nedenlerle gönderilmeyen malların bilahare gönderilmesi halinde “Özel İthal İzni” belgesi ile ithal izni verilebilir.

Ancak ithal edilecek malların motorlu araç yedek parçaları olmaları halinde bu madde hükümleri sadece silindir bloğu, marş motoru, şarj motoru, silindir kapağı, krank mili,  motor pervanesi, şanzıman ve diskleri, defransiyel ve diskler, ön ve arka cam, Jant (rims), fren çanı (flanza) arka aks, cam silgi motoru ve komple motora uygulanır.

             İthal edilecek böyle yedek parçaların ticari nitelik taşıyıp taşımadıklarına yeni veya yenileştirilmiş olup olmadıklarına bakılmaz ve Bakanlıkça özel ithal izni verilir.  Özel ithal izni belgelerinin geçerlilik süresi üç ay olup ancak Bakanlığın uygun gördüğü hallerde yenilenebilir.

Ticari nitelik arz etmeyen mal tanımına giren ancak, ithalatçının, ithal edeceği malın mesleğinde veya ticari faaliyetlerinde sürekli kullanılan bir mal olması halinde gerekli ithalat izni, Özel İthal İzni Belgesi üzerine; “Gelir Vergisi Stopajına tabi olma koşuluyla” ibaresinin yazılması ile verilir

İthalatçılar K.K.T.C.’ye ithal ettikleri her türlü motorlu araçları tarım araçları, iş makineleri, her türlü dayanıklı tüketim malları, elektrik ve elektronik ev aletleri için yedek parça ve servis bulundurmak ve yeterli oranda yedek parçaları ithal etmek zorundadırlar.

Yapılan şikayet ve denetleme sonucunda, yukarıdaki paragrafta belirtilen yedek parça bulundurma ve servis zorunluluğuna uymadıkları saptanan ithalatçılara Dış Ticaret (Düzenleme ve Denetim) Yasasının ilgili hükümleri uygulanır.