|
||||||||||
Dış Ticaret
KKTC’de ihracat sektörü uluslar arası arenada uygulanan izolasyonlar ve ambargolar nedeniyle ciddi sorunlarla karşılaşmaktadır. Özellikle AB Adalet Divanı tarafından alınan kararlar birçok ürünün ihracatının AB’ye ihracatını engellemiş bulunmaktadır. Fakat, Türkiye'nin sağladığı pazar olanakları ve diğer destekler ile ihracat sektörü ayakta durmaya devam etmektedir. 2006 yılında yaklaşık 1,3 milyar $ ithalat ve 65 milyon $ ihracat gerçekleştirilmiştir. İhracatın ithalatı karşılama oranı % 5 gibi oldukça düşük bir düzeydedir. Dış ticaret açığı GSMH’nin (2006, tahmini) % 46,5’ine tekabül etmektedir.
KKTC Dış Ticaret Dengesi (ABD $) |
||||||
|
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
İthalat |
271.970.836 |
309.464.541 |
477.732,524 |
853.101.517 |
1.255.479.526 |
1.287.571.643 |
İhracat |
34.575.005 |
45.373.470 |
50.622,021 |
61.535.677 |
66.615.822 |
65.021.788 |
DışTicaret Açığı |
237.395.831 |
264.091,071 |
427.110,503 |
791.565.840 |
1.188.863.704 |
1.222.549.855 |
Kaynak: 1)KKTC Ekonomi ve Turizm Bakanlığı Ticaret Dairesi |
||||||
2001 yılında ekonomik krizin etkisiyle önemli oranda düşen dış ticaret hacmi 2002 yılından itibaren hızlı bir yükseliş trendine girmiştir. 2001-2006 döneminde ithalat % 373, ihracat ise % 88 artış göstermiştir. İthalattaki artış hızı 2005 yılına kadar çok yüksek bir seyir izlemiş, 2006’da nispeten yavaşlamıştır. Aynı dönemde ihracat ilk üç yıl içinde kriz öncesi seviyesini yakalamış ve sonraki 2 yılda da artış göstermiştir. 2006 yılında ise ihracatta % 2’nin biraz üzerinde düşüş olmuştur. 2005 ve 2006 yılları ihracatının ortalaması alındığında ortaya çıkan yıllık ihracat değeri kriz öncesine göre sadece % 30 civarında bir artış olduğuna işaret etmektedir.
Tablo-16 Ülkelere Göre Dış Ticaret |
|||||||
YILLAR |
TÜRKİYE |
AB ÜLKELERİ |
UZAK DOĞU ÜLKELERİ |
DİĞER AVRUPA |
ORTA DOĞU |
DİĞER |
TOPLAM |
2006 İhracat ($) |
30.920.640 |
9.738.744 |
0 |
9.805.754 |
11.669.995 |
2.886.655 |
65.021.788 |
% |
47,6 |
15,0 |
0,0 |
15,1 |
17,9 |
4,4 |
|
2006 İthalat ($) |
897.992.614 |
244.058.639 |
82.003.559 |
16.466.600 |
28.736.086 |
18.314.145 |
1.287.571.643 |
% |
69,7 |
19,0 |
6,4 |
1,3 |
2,2 |
1,4 |
|
Kaynak: KKTC Ekonomi ve Turizm Bakanlığı Ticaret Dairesi |
|||||||
KKTC’nin en önemli ticaret ortağı Türkiye’dir. 2006 yılında ihracatın % 47,6’sı Türkiye’ye gerçekleştirilmiş olup 3. ülkelere ihracatta Ortadoğu, AB ve diğer Avrupa
ülkeleri aşağı yukarı aynı paya sahiptir. Aynı yıl ithalatın yaklaşık % 70’i Türkiye’den yapılmıştır. 3. ülkelerden yapılan ithalatta ise % 19’luk payıyla AB ülkeleri ön plana çıkmaktadır.
KKTC’nin 2006 yılında ihraç ettiği ürünler içinde ilk sıralarda yer alan ürünler narenciye, süt ürünleri, konfeksiyon, narenciye konsantresi, hurdalar, rakı, alçı taşı, patates ve diğer sebzeler, sigaralar, ilaçlar ve derilerden oluşmaktadır. İthal edilen ürünler içinde ise taşıt araçları, yakıt, inşaat demiri, konfeksiyon, mobilya ve aksamı, sanayi makineleri, bilgi işlem makineleri, elektrik malzemeleri, oto aksamı, ilaçlar, çimento, sigaralar, kereste ve sunta, plastik mamulleri ve çimento hammaddesi ön plana çıkmaktadır.
Belli Başlı Ürünler Bazında İhracat ($) |
||||
1 |
Mal Adı |
2005 |
2006 |
% DEĞİŞİMİ |
2 |
Narenciye |
20.194.675 |
19.237.226 |
-5 |
3 |
Konfeksiyon |
9.927.748 |
7.759.853 |
-22 |
4 |
Narenciye Esans Yağı |
184.893 |
174.426 |
-6 |
5 |
Süt Ürünleri |
16.892.411 |
16.537.472 |
-2 |
6 |
Narenciye Konsantre |
2.981.917 |
4.958.198 |
66 |
7 |
Alçı Taşı |
1.086.165 |
2.023.787 |
86 |
8 |
İlaçlar |
819.975 |
835.761 |
2 |
9 |
Deriler |
730.329 |
729.563 |
0 |
10 |
Hurdalar |
2.364.516 |
4.686.306 |
98 |
11 |
Sigaralar |
1.370.983 |
1.096.598 |
-20 |
12 |
Keçi Boynuzu (Çekirdek) |
1.016.305 |
185.241 |
-82 |
14 |
Keçi Boynuzu (Öğütülmüş ) |
349.202 |
115.557 |
-67 |
15 |
Keçi Boynuzu (Bütün) |
0 |
85.304 |
0 |
16 |
Tütün |
216.659 |
165.902 |
-23 |
17 |
Cin |
69.429 |
15.704 |
-77 |
18 |
Rakı |
5.277.436 |
2.827.630 |
-46 |
19 |
Votka |
109.906 |
12.189 |
-89 |
20 |
Viski |
47.999 |
43.669 |
-9 |
21 |
Hurda Kağıt |
87.504 |
83.558 |
-5 |
22 |
Balıklar |
319.681 |
0 |
-100 |
23 |
Sebzeler |
359.236 |
434.500 |
21 |
24 |
Zeytin Yağı |
241.046 |
1.458 |
-99 |
25 |
Çay |
0 |
6.400 |
0 |
26 |
Üzüm (Taze) |
0 |
54.300 |
0 |
27 |
Likör |
0 |
25.231 |
0 |
28 |
Yün Yapağı |
84.157 |
17.110 |
-80 |
29 |
Patates |
1.024.371 |
1.946.427 |
90 |
30 |
Toz İçecek |
104.633 |
0 |
-100 |
|
Ara Toplam |
65.861.176 |
64.059.370 |
-2,74 |
|
Diğerleri |
754.646 |
962.418 |
28 |
Toplam İhracat |
66.615.822 |
65.021.788 |
-2,39 |
|
Kaynak: KKTC Ekonomi ve Turizm Bakanlığı Ticaret Dairesi |
||||
Belli Başlı Ürünler Bazında İthalat ($) |
||||
|
MAL ADI |
2005 YILI |
2006 YILI |
% DEĞİŞİMİ |
1 |
Taşıt Araçları |
175.287.435 |
144.273.920 |
-18 |
2 |
Yakıt |
141.892.841 |
134.302.820 |
-5 |
3 |
Sigara |
19.457.083 |
17.989.520 |
-8 |
4 |
İnşaat Demiri |
42.104.719 |
48.210.039 |
14,5 |
5 |
Sanayi Tipi Makineler |
29.705.335 |
26.179.063 |
-12 |
6 |
Konfeksiyon |
28.401.911 |
32.725.554 |
15,2 |
7 |
İlaçlar |
19.922.912 |
20.928.737 |
5,0 |
8 |
Oto Aksamları |
20.335.098 |
21.348.593 |
5,0 |
9 |
Elektrik Malzemeleri |
15.754.075 |
22.281.308 |
41,4 |
10 |
Elektrikli Ev Eşyaları |
8.137.649 |
10.210.304 |
25,5 |
11 |
Bilgi İşlem Makineleri Ve Aks. |
19.793.814 |
23.836.596 |
20,4 |
12 |
Alüminyum Profil |
9.291.856 |
11.069.107 |
19,1 |
13 |
Alkollü İçkiler |
6.709.778 |
11.448.393 |
70,6 |
14 |
Ambalaj Kartonu |
4.534.518 |
4.424.951 |
-2,4 |
15 |
Çimento |
28.745.740 |
18.163.837 |
-36,8 |
16 |
Çimento Hammaddesi |
5.129.414 |
12.304.397 |
139,9 |
17 |
Kereste ve Sunta |
14.280.249 |
14.460.801 |
1,3 |
18 |
Kimyevi Gübre |
8.777.750 |
6.423.624 |
-26,8 |
19 |
Klima Cihazı |
11.289.953 |
10.885.702 |
-3,6 |
20 |
Mobilya Ve Aksamları |
24.337.542 |
29.811.847 |
22,5 |
21 |
Kağıt Ürünleri |
3.742.721 |
4.769.573 |
27,4 |
22 |
Plastik Mamuller |
11.831.814 |
12.500.371 |
6 |
23 |
Hayvan Yemleri ve Katkı Mad. |
12.007.936 |
10.291.614 |
-14 |
24 |
Temizlik Ürünleri |
8.545.336 |
11.258.780 |
32 |
25 |
Televizyon |
5.940.550 |
7.590.439 |
28 |
26 |
Tıbbi Cihazlar |
6.752.075 |
8.251.676 |
22 |
27 |
Şeker |
5.067.749 |
3.932.189 |
-22 |
28 |
Oto Lastikleri |
7.653.360 |
7.029.112 |
-8 |
29 |
LPG Gazı |
8.668.987 |
10.689.416 |
23 |
30 |
Meşrubat, Meyve suları |
8.345.508 |
11.148.296 |
34 |
31 |
Muhtelif Hırdavat Eşyası |
9.768.878 |
10.575.193 |
8 |
32 |
Plastik Hammaddesi |
5.965.476 |
4.977.806 |
-17 |
33 |
Buzdolabı+Dondurucu |
7.146.554 |
7.098.922 |
-1 |
34 |
Kumaşlar |
13.788.475 |
10.275.968 |
-25 |
35 |
Galvanize Saç |
6.603.824 |
6.424.810 |
-3 |
36 |
Buğday |
6.052.226 |
5.716.344 |
-6 |
37 |
Çamaşır Makineleri |
3.508.426 |
3.634.569 |
4 |
38 |
Borular ve Aksamları |
10.337.101 |
10.389.394 |
1 |
39 |
Ayçiçeği Yağı |
3.791.191 |
3.632.732 |
-4 |
40 |
Konserve Yiyecekler |
4.212.894 |
4.439.960 |
5 |
41 |
Kozmetik Ürünleri |
7.488.657 |
7.678.439 |
3 |
42 |
Çay |
3.446.257 |
3.061.726 |
-11 |
43 |
Plastik Ambalaj Malzemeleri |
5.357.519 |
5.426.727 |
1 |
44 |
Mısır |
5.056.304 |
4.749.753 |
-6 |
45 |
Havası Alınmış Yiyecekler |
2.477.982 |
2.955.568 |
19 |
46 |
Bisküvi |
4.902.794 |
5.202.732 |
6 |
47 |
Bira |
5.387.222 |
5.547.825 |
3 |
48 |
Makine Yağları |
3.611.427 |
4.291.145 |
19 |
49 |
Ev Boyaları |
9.136.578 |
6.772.988 |
-26 |
50 |
Taze Meyveler |
8.113.080 |
9.055.338 |
12 |
|
Ara Toplam |
838.598.573 |
830.648.518 |
-1 |
|
Diğerleri |
416.880.953 |
456.923.125 |
|
|
Toplam İthalat |
1.255.479.526 |
1.287.571.643 |
3 |
Kaynak: KKTC Ekonomi ve Turizm Bakanlığı Ticaret Dairesi |
||||
Yeşil Hat Tüzüğü Kapsamında GKRY İle Olan Ticaret
2005 yılında Yeşil Hat Tüzüğü’nün uygulamaya girmesi ile GKRY ile olan ticaret hacminde gelişme gözlemlenmektedir. Ancak gerek Yeşil Hat Tüzüğü’nün tam anlamıile uygulanamamasından gerekse KKTC’ye yönelik olan izolasyonların ortadan kaldırılmamasından dolayı Yeşil Hat Tüzüğü beklentileri karşılamaktan uzak kalmıştır.
GKRY’ye yapılan ihracat 2004 yılında 443,066 ABD $ olarak gerçekleşirken 2005 yılında 2004 yılına göre %330 oranında aratarak 1,460,415.3 ABD $ olarak gerçekleşmiştir. İthalat ise 2004 yılında 34,666 ABD doları olarak gerçekleşirken %58.1 oranında aratarak 2005 yılında 201.531 ABD doları olarak gerçekleşmiştir. İthalat rakamlarının ihracat rakamlarına göre düşük kalmasının nedeni GKRY’ye geçişlerin serbest bırakılması ile birlikte malların yolcu beraberi taşınmasından dolayı Gümrük kapılarında kayıtlarının sağlıklı tutulmamasından kaynaklanmaktadır.
Yeşil Hat Tüzüğü kapsamında Güney Kıbrıs’a olan ihracat içerisinde ağırlıklı paya sahip mallar sebze, meyve, tuvalet kağıdı, alüminyum ve PVC kapı ve pencere, ahşap mobilya, külçe kurşun ve tekstil ürünleridir.